آغاز پروژه جدید کامرون برای توسعه تجارت فرامرزی
کامرون در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ پروژهای جدید برای تقویت اجرای منطقه تجارت آزاد قاره آفریقا (AfCFTA) و توسعه تجارت فرامرزی در مسیرهای تجاری مهم آفریقای مرکزی راهاندازی کرد.
این پروژه که با عنوان PAMOZ شناخته میشود، با حمایت بانک توسعه آفریقا (AfDB) و با اجرای سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) طراحی شده و هدف آن افزایش تجارت فرامرزی، تقویت مدیریت مرزها و افزایش تابآوری اقتصادی جوامع مناطق مرزی است. مراسم رسمی آغاز پروژه در یائونده، پایتخت کامرون، با حضور وزیر تجارت این کشور برگزار شد.
تمرکز بر دو کریدور مهم تجاری
پروژه PAMOZ بر دو محور اصلی حملونقل و تجارت در آفریقای مرکزی تمرکز دارد:
- کریدور دوآلا–بانگی میان کامرون و جمهوری آفریقای مرکزی
- کریدور دوآلا–کوسیری در امتداد مسیر تجاری کامرون به سمت مرز چاد
این دو مسیر برای انتقال کالا، جابهجایی افراد و ارتباط بازارهای کامرون با کشورهای محصور در خشکی اهمیت زیادی دارند.
بانک توسعه آفریقا نیز در اسناد پروژه اعلام کرده است که این طرح با هدف تقویت همکاری فرامرزی و اجرای AfCFTA در امتداد همین کریدورها طراحی شده است.
حمایت مستقیم از ۵۰۰ کسبوکار کوچک
یکی از ویژگیهای مهم این طرح، تمرکز بر تجار و کسبوکارهای کوچک فرامرزی است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره پروژه، حدود ۵۰۰ تاجر کوچک فرامرزی بهطور مستقیم هدف این برنامه قرار دارند و زنان و جوانان سهم مهمی از گروههای هدف را تشکیل میدهند. همچنین انتظار میرود بیش از ۱۰ هزار خانوار بهصورت غیرمستقیم از آثار این طرح بهرهمند شوند.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که بسیاری از کسبوکارهای کوچک در مرزهای آفریقا با مشکلاتی مانند دسترسی محدود به منابع مالی، پیچیدگی مقررات گمرکی، هزینههای مرزی و کمبود اطلاعات تجاری مواجه هستند.
پروژه ۲.۷۶ میلیون یورویی
ارزش کل پروژه حدود ۲.۷۶ میلیون یورو، معادل نزدیک به ۲.۹ میلیون دلار اعلام شده است.
از این میزان حدود ۲.۴ میلیون یورو از طریق ستون سوم «تسهیلات حمایت از گذار» بانک توسعه آفریقا تأمین میشود و سازمان بینالمللی مهاجرت نیز حدود ۳۶۰ هزار یورو در چارچوب توافق سهجانبه آوریل ۲۰۲۶ مشارکت میکند.
دوره اجرای پروژه ۲۴ ماه تعیین شده است.
تسهیل تجارت برای زنان و جوانان
زنان و جوانان از گروههای مهم هدف این پروژه هستند.
در بسیاری از مناطق مرزی آفریقای مرکزی، تجارت خرد و غیررسمی نقش مهمی در تأمین درآمد خانوارها دارد. با این حال، دسترسی محدود به خدمات مالی، دشواری ثبت رسمی کسبوکار، مقررات پیچیده مرزی و محدودیتهای جابهجایی میتواند ظرفیت رشد این فعالان اقتصادی را کاهش دهد.
PAMOZ تلاش میکند با تقویت ظرفیت تجار، حمایت از رسمیشدن فعالیتهای اقتصادی و توسعه دسترسی به خدمات مالی، زمینه مشارکت بیشتر این گروهها در تجارت رسمی منطقهای را فراهم کند.
مدیریت بهتر مرزها
یکی دیگر از محورهای اصلی پروژه، اصلاح و بهبود مدیریت مرزی است.
بانک توسعه آفریقا و سازمان بینالمللی مهاجرت بر استفاده از رویکرد مدیریت یکپارچه مرزی (Integrated Border Management) تأکید دارند؛ رویکردی که هدف آن هماهنگکردن فعالیت نهادهای مختلف در مرز و کاهش زمان و هزینه عبور کالا و افراد است.
همچنین استفاده از دادههای مربوط به جابهجایی افراد و جریانهای تجاری میتواند به دولتها کمک کند تصمیمهای دقیقتری درباره زیرساخت، خدمات مرزی و تسهیل تجارت اتخاذ کنند.
کاهش موانع غیرتعرفهای
یکی از مشکلات تجارت درونآفریقایی، تنها تعرفههای گمرکی نیست؛ بلکه موانع غیرتعرفهای، رویههای پیچیده، تأخیر در مرزها و هزینههای اداری نیز میتوانند تجارت را محدود کنند.
پروژه جدید کامرون تلاش دارد بخشی از این مشکلات را در کریدورهای هدف کاهش دهد و شرایط را برای فعالیت آسانتر کسبوکارهای کوچک فراهم کند.
این موضوع با هدف گستردهتر AfCFTA برای ایجاد بازار یکپارچه آفریقایی و کاهش موانع تجارت میان کشورهای قاره همخوانی دارد.
اتحادیه آفریقا نیز در نشست هماهنگی میانسال ۲۰۲۶ بر ضرورت حذف موانع غیرضروری تجارت، بهبود تسهیل تجارت و توسعه زنجیرههای ارزش منطقهای تأکید کرده است.
کامرون؛ دروازه تجاری آفریقای مرکزی
موقعیت جغرافیایی کامرون باعث شده این کشور نقش مهمی در اتصال کشورهای ساحلی به کشورهای محصور در خشکی آفریقای مرکزی داشته باشد.
بندر دوآلا و شبکههای جادهای مرتبط با آن، مسیر مهمی برای انتقال کالا به جمهوری آفریقای مرکزی و چاد محسوب میشوند.
به همین دلیل، بهبود عملکرد کریدورهای دوآلا–بانگی و دوآلا–کوسیری میتواند فراتر از اقتصاد کامرون، بر هزینه و سرعت دسترسی کشورهای محصور در خشکی به بازارهای بینالمللی نیز تأثیر بگذارد. بانک توسعه آفریقا این کریدورها را بخشی از مسیرهای مهم برای همکاری اقتصادی و اجرای AfCFTA در منطقه معرفی کرده است.
ارتباط پروژه با توسعه اقتصادی کامرون
این برنامه همچنین با اهداف استراتژی ملی توسعه کامرون ۲۰۲۰–۲۰۳۰ (SND30) همسو است.
یکی از محورهای این سیاست، افزایش فرآوری داخلی، ایجاد ارزش افزوده و افزایش مصرف کالاهای تولید داخل است.
توسعه تجارت فرامرزی میتواند به تولیدکنندگان و کسبوکارهای محلی کمک کند تا به بازارهای بزرگتری دسترسی داشته باشند و محصولات خود را به کشورهای همسایه صادر کنند.
از این منظر، AfCFTA برای کامرون تنها یک توافق تجاری نیست؛ بلکه میتواند ابزاری برای توسعه زنجیرههای ارزش، صنعتیشدن و ایجاد فرصتهای شغلی در مناطق مرزی باشد.
اهمیت پروژه برای تجارت درونآفریقایی
توسعه تجارت فرامرزی در مقیاس کسبوکارهای کوچک یکی از عناصر مهم موفقیت AfCFTA محسوب میشود.
اجرای توافقهای تجاری قارهای زمانی میتواند اثر اقتصادی ملموستری داشته باشد که شرکتهای کوچک، تولیدکنندگان محلی، زنان کارآفرین و تاجران مرزی نیز بتوانند از مزایای دسترسی به بازارهای جدید استفاده کنند.
پروژه کامرون تلاش میکند دقیقاً در همین نقطه مداخله کند: تبدیل ظرفیت قانونی AfCFTA به فرصت واقعی برای کسبوکارهای فعال در مرزها.
فرصت برای سرمایهگذاری و همکاری تجاری
اجرای چنین پروژههایی میتواند برای شرکتهای فعال در حوزههای مختلف نیز فرصت ایجاد کند.
توسعه تجارت فرامرزی معمولاً به خدمات و زیرساختهایی مانند لجستیک، انبارداری، حملونقل، خدمات گمرکی، فناوریهای مدیریت مرزی، پرداختهای دیجیتال، خدمات مالی، بستهبندی و توزیع نیاز دارد.
همچنین افزایش جریان کالا میان کامرون، جمهوری آفریقای مرکزی و چاد میتواند زمینه توسعه زنجیرههای تأمین منطقهای و ایجاد بازارهای جدید برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان را فراهم کند.
چشمانداز تجارت مرزی در آفریقای مرکزی
پروژه PAMOZ در شرایطی آغاز شده که کشورهای آفریقایی تلاش میکنند اجرای AfCFTA را از سطح توافقهای تجاری به سطح عملیات واقعی در مرزها و بازارها منتقل کنند.
تمرکز بر کریدورهای حملونقل، مدیریت مرزی، دادههای تجاری و مهاجرت، دسترسی مالی و حمایت از کسبوکارهای کوچک میتواند به کاهش بخشی از هزینههای تجارت و افزایش مشارکت فعالان محلی در اقتصاد منطقهای کمک کند.
برای کامرون نیز موفقیت این طرح میتواند جایگاه این کشور را بهعنوان یکی از مسیرهای اصلی تجارت و ترانزیت در آفریقای مرکزی تقویت کند.
جمعبندی
کامرون در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ پروژه PAMOZ را برای تقویت تجارت فرامرزی و اجرای عملیتر AfCFTA در دو کریدور دوآلا–بانگی و دوآلا–کوسیری آغاز کرد.
این پروژه حدود ۲.۷۶ میلیون یورو ارزش دارد، ۲۴ ماه اجرا خواهد شد و حدود ۵۰۰ تاجر کوچک فرامرزی را بهطور مستقیم هدف قرار میدهد؛ با تمرکز ویژه بر زنان و جوانان.
در سطح کلان، هدف پروژه آن است که با بهبود مدیریت مرزها، تقویت شمول مالی، حمایت از کسبوکارهای کوچک و کاهش موانع تجارت، ظرفیت کریدورهای تجاری آفریقای مرکزی برای اتصال بازارها و افزایش تجارت درونآفریقایی بیشتر شود.
این تحول میتواند فرصتهای جدیدی را برای صادرات، لجستیک، خدمات تجاری، سرمایهگذاری و توسعه زنجیرههای ارزش منطقهای در کامرون و کشورهای همسایه ایجاد کند.