بازنگری برنامه زیرساختی آفریقا در آدیس‌آبابا
کمیته راهبری برنامه توسعه زیرساخت در آفریقا (PIDA) اتحادیه آفریقا در آدیس‌آبابا، پایتخت اتیوپی، بازنگری میان‌دوره‌ای طرح اقدام اولویت‌دار دوم (PIDA PAP 2) را آغاز کرد؛ اقدامی که هدف آن ارزیابی پیشرفت پروژه‌های زیرساختی قاره، شناسایی عوامل ایجاد تأخیر و ارائه راهکارهایی برای تسریع اجرای پروژه‌هاست.
نشست دو روزه کمیته راهبری با حضور نمایندگان کمیسیون اتحادیه آفریقا، آژانس توسعه اتحادیه آفریقا–NEPAD، بانک توسعه آفریقا، کمیسیون اقتصادی سازمان ملل برای آفریقا، جوامع اقتصادی منطقه‌ای و شرکای توسعه برگزار شد.
تمرکز بر عملکرد واقعی پروژه‌ها
بازنگری میان‌دوره‌ای PIDA PAP 2 قرار است تنها به بررسی میزان پیشرفت پروژه‌ها محدود نشود، بلکه دلایل تأخیر، توقف یا کندی اجرای پروژه‌های زیرساختی را نیز بررسی کند.
بر اساس اعلام اتحادیه آفریقا، نتیجه این بررسی باید به تصمیم‌هایی عملی برای تسریع، بازسازی یا اصلاح پروژه‌های موجود منجر شود.
همچنین قرار است میزان تأثیر پروژه‌ها بر تجارت، ظرفیت تولید، صنعتی‌شدن و توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورهای آفریقایی مورد ارزیابی قرار گیرد.
PIDA PAP 2؛ سبدی ۱۶۰.۷ میلیارد دلاری
برنامه PIDA یکی از چارچوب‌های اصلی اتحادیه آفریقا برای توسعه زیرساخت‌های منطقه‌ای و قاره‌ای محسوب می‌شود و حوزه‌هایی مانند حمل‌ونقل، انرژی، منابع آب فرامرزی و فناوری اطلاعات و ارتباطات را پوشش می‌دهد.
در مرحله دوم این برنامه، یعنی PIDA PAP 2 که دوره ۲۰۲۱ تا ۲۰۳۰ را پوشش می‌دهد، ۶۹ پروژه منطقه‌ای با برآورد سرمایه‌گذاری حدود ۱۶۰.۷ میلیارد دلار در سبد برنامه قرار گرفته‌اند.
این پروژه‌ها با هدف تقویت اتصال میان کشورهای آفریقایی، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، افزایش دسترسی به انرژی و توسعه شبکه‌های ارتباطی و اقتصادی منطقه طراحی شده‌اند.
تجربه مرحله نخست PIDA
اتحادیه آفریقا در بازنگری جدید قصد دارد از نتایج نخستین دهه اجرای PIDA نیز استفاده کند.
بر اساس گزارش ۱۰ ساله اجرای PIDA، تعهدات سرمایه‌گذاری برای پروژه‌های PIDA PAP 1 تا پایان سال ۲۰۲۰ به حدود ۸۲ میلیارد دلار رسید که حدود ۱۴ میلیارد دلار، معادل ۲۰ درصد، بیشتر از برآورد اولیه بود.
این پروژه‌ها همچنین به دسترسی نزدیک به ۳۰ میلیون نفر به برق کمک کردند و در دوره ساخت و بهره‌برداری حدود ۱۱۲ هزار و ۹۰۰ شغل مستقیم و ۴۹ هزار و ۴۰۰ شغل غیرمستقیم ایجاد کردند.
تأمین مالی؛ یکی از محورهای اصلی بازنگری
یکی از بخش‌های مهم بازنگری جدید، شناسایی شکاف‌های مالی پروژه‌ها و بررسی ظرفیت تأمین مالی آنهاست.
در این فرآیند قرار است یک سبد اولویت‌بندی‌شده از پروژه‌ها تهیه شود که در آن وضعیت هر پروژه، نیازهای مطالعاتی و آماده‌سازی، میزان آمادگی برای اجرا و شکاف تأمین مالی مشخص باشد.
چنین اطلاعاتی می‌تواند زمینه تعامل دقیق‌تر با بانک‌های توسعه‌ای، سرمایه‌گذاران خصوصی و سایر تأمین‌کنندگان مالی را فراهم کند.
اتحادیه آفریقا همچنین بر استفاده از روش‌هایی مانند تأمین مالی ترکیبی (Blended Finance) و بسته‌بندی مناسب پروژه‌ها برای افزایش جذابیت آنها برای سرمایه‌گذاران تأکید کرده است.
زیرساخت؛ پیشران تجارت درون‌آفریقایی
توسعه زیرساخت‌های منطقه‌ای برای آفریقا اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا ضعف شبکه‌های حمل‌ونقل، انرژی و ارتباطات می‌تواند هزینه تجارت میان کشورهای آفریقایی را افزایش دهد.
برنامه PIDA از ابتدا با هدف ایجاد شبکه‌های یکپارچه‌تر در حوزه‌های حمل‌ونقل، انرژی، آب فرامرزی و ارتباطات طراحی شده است تا اتصال اقتصادی میان کشورهای قاره افزایش یابد.
اتحادیه آفریقا معتقد است توسعه این زیرساخت‌ها می‌تواند به افزایش رقابت‌پذیری تولیدکنندگان آفریقایی، گسترش تجارت درون‌قاره‌ای و تسهیل دسترسی به بازارهای منطقه‌ای کمک کند.
اهمیت PIDA برای سرمایه‌گذاران
بازنگری میان‌دوره‌ای PIDA می‌تواند برای سرمایه‌گذاران و شرکت‌های فعال در حوزه زیرساخت آفریقا نیز اهمیت داشته باشد.
پروژه‌های مرتبط با ساخت جاده و راه‌آهن، بنادر، لجستیک، انرژی، انتقال برق، زیرساخت‌های دیجیتال، آب و زیرساخت‌های فرامرزی از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند در چارچوب توسعه پروژه‌های منطقه‌ای آفریقا فرصت‌های جدیدی ایجاد کنند.
همچنین مشخص‌شدن پروژه‌های دارای آمادگی بالاتر و شکاف مالی مشخص، می‌تواند مسیر ورود سرمایه‌گذاران و شرکت‌های خصوصی به پروژه‌های زیرساختی را شفاف‌تر کند.
تأکید بر پروژه‌های دارای ارزش منطقه‌ای
یکی از محورهای مطرح‌شده در نشست آدیس‌آبابا، ضرورت تمرکز بیشتر بر پروژه‌هایی بود که ارزش منطقه‌ای مشخص و مسیر قابل‌اعتمادی برای اجرا دارند.
در همین چارچوب، هر پروژه جدید یا اولویت نوظهور باید بر اساس معیارهای مشخص از نظر اهمیت منطقه‌ای، آمادگی و امکان اجرا بررسی شود.
این رویکرد می‌تواند به سمت تمرکز بیشتر منابع بر پروژه‌هایی منجر شود که اثر مستقیم‌تری بر تجارت، اتصال بازارها و توسعه اقتصادی چند کشور دارند.
چشم‌انداز همکاری‌های زیرساختی آفریقا
اتحادیه آفریقا اعلام کرده است که بازنگری PIDA PAP 2 باید از یک ارزیابی صرف فراتر برود و به شناسایی تصمیم‌ها، منابع و اقدامات لازم برای رفع موانع اجرای پروژه‌ها منجر شود.
همچنین کمیته راهبری درباره جایگاه PIDA Week به‌عنوان بستری برای تعامل تخصصی، معرفی پروژه‌ها و هماهنگی میان صاحبان پروژه، نهادهای منطقه‌ای، تأمین‌کنندگان مالی و سایر ذی‌نفعان گفت‌وگو کرد.
بر اساس برنامه فعلی، دوره بعدی PIDA Week در برازاویل، جمهوری کنگو، در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۷ برگزار خواهد شد؛ تاریخ دقیق آن هنوز نهایی نشده است.
جمع‌بندی
آغاز بازنگری میان‌دوره‌ای PIDA PAP 2 نشان‌دهنده تلاش اتحادیه آفریقا برای افزایش تمرکز بر اجرای واقعی پروژه‌های زیرساختی و تبدیل طرح‌های منطقه‌ای به پروژه‌های قابل اجرا و تأمین مالی‌شده است.
با توجه به ارزش تقریبی ۱۶۰.۷ میلیارد دلاری سبد ۶۹ پروژه‌ای PIDA PAP 2، نتیجه این بازنگری می‌تواند بر مسیر سرمایه‌گذاری در بخش‌هایی مانند حمل‌ونقل، انرژی، لجستیک، فناوری و زیرساخت‌های آب در کشورهای مختلف آفریقایی تأثیرگذار باشد.
برای شرکت‌های بین‌المللی فعال در بازار آفریقا نیز شناسایی پروژه‌های دارای آمادگی اجرایی و نیاز مشخص به تأمین مالی می‌تواند به معنای ایجاد فرصت‌های جدید در حوزه تأمین تجهیزات، پیمانکاری، مهندسی، خدمات فنی، لجستیک و سرمایه‌گذاری زیرساختی باشد.