چین به دنبال جذب سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی تانزانیا؛ فرصت تازه برای صادرات محصولات کشاورزی و معدنی
معافیت تعرفه‌ای چین؛ محرکی برای توسعه صنایع تبدیلی تانزانیا
سیاست معافیت تعرفه‌ای چین برای کشورهای آفریقایی می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای توسعه تجارت و جذب سرمایه‌گذاری در تانزانیا ایجاد کند. این سیاست علاوه بر تسهیل ورود محصولات آفریقایی به بازار چین، زمینه را برای گسترش سرمایه‌گذاری در بخش‌هایی مانند فرآوری محصولات کشاورزی، صنایع معدنی، نساجی و تولید محصولات چرمی فراهم می‌کند.
به گزارش روزنامه گاردین تانزانیا در دوم نوامبر ۲۰۲۶، چن مینگجیان، سفیر چین در تانزانیا، اعلام کرده است که ارزش واردات چین از تانزانیا در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ به حدود ۲۰۹ میلیون دلار رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۱۲ درصد افزایش نشان می‌دهد.
این روند می‌تواند نشانه‌ای از ظرفیت رو به رشد بازار چین برای محصولات تانزانیایی باشد؛ به‌ویژه اگر این کشور بتواند از صادرات مواد خام فراتر برود و سهم بیشتری از تولید و فرآوری محصولات نهایی را در داخل خود ایجاد کند.
افزایش دسترسی محصولات تانزانیا به بازار چین
بر اساس اظهارات سفیر چین، عسل تانزانیا از طریق یک مسیر ویژه تسهیل واردات محصولات آفریقایی موسوم به «کانال سبز» وارد بازار چین شده است. کنجد، بادام هندی، محصولات دریایی و گرافیت نیز از جمله کالاهایی هستند که از بهبود دسترسی به بازار چین بهره‌مند شده‌اند.
همچنین حدود ۱۵ گروه از محصولات کشاورزی تانزانیا برای صادرات به چین تأیید شده‌اند و ۴۶۹ شرکت محلی نیز برای صادرات محصولات کشاورزی و غذایی به این بازار ثبت‌نام کرده‌اند.
این آمار نشان می‌دهد که فرصت صادرات به چین تنها به شرکت‌های بزرگ محدود نیست و بنگاه‌های کوچک و متوسط فعال در حوزه کشاورزی و صنایع غذایی نیز می‌توانند در صورت رعایت استانداردهای موردنیاز، بخشی از این بازار را هدف قرار دهند.
جزئیات سیاست معافیت تعرفه‌ای چین برای کشورهای آفریقایی
چین از اول مه ۲۰۲۶ دامنه سیاست معافیت تعرفه‌ای خود را به ۵۳ کشور آفریقایی دارای روابط دیپلماتیک با این کشور گسترش داد. پیش از این، از دسامبر ۲۰۲۴، ۳۳ کشور آفریقایی که در گروه کشورهای کمترتوسعه‌یافته قرار دارند، از معافیت تعرفه‌ای برای تمام ردیف‌های تعرفه‌ای برخوردار شده بودند.
با اجرای مرحله جدید، ۲۰ کشور آفریقایی دیگر نیز برای مدت دو سال از نرخ تعرفه ترجیحی صفر بهره‌مند شدند. این اقدام با هدف تسهیل تجارت، افزایش صادرات آفریقا و تقویت همکاری‌های اقتصادی و صنعتی میان چین و کشورهای این قاره انجام شده است.
تانزانیا در گروه ۳۳ کشور کمترتوسعه‌یافته قرار دارد که پیش از گسترش سیاست در سال ۲۰۲۶ نیز از امتیاز معافیت تعرفه‌ای چین برخوردار شده بودند. بنابراین، اهمیت تحولات اخیر برای این کشور بیش از آنکه صرفاً ناشی از آغاز یک امتیاز تعرفه‌ای جدید باشد، به استفاده مؤثرتر از دسترسی ترجیحی موجود و جذب سرمایه‌گذاری برای افزایش ظرفیت تولید و صادرات مربوط می‌شود.
سرمایه‌گذاری در فرآوری؛ فرصت اصلی پیش روی اقتصاد تانزانیا
یکی از مهم‌ترین پیامدهای احتمالی این سیاست، افزایش انگیزه شرکت‌های چینی برای سرمایه‌گذاری در محل تولید و فرآوری محصولات آفریقایی است.
در حال حاضر، بخش قابل‌توجهی از صادرات بسیاری از کشورهای آفریقایی به مواد خام و محصولات اولیه وابسته است. توسعه صنایع تبدیلی می‌تواند به ایجاد ارزش افزوده بیشتر، اشتغال صنعتی، انتقال فناوری و افزایش درآمد صادراتی منجر شود.
در تانزانیا، حوزه‌های زیر از ظرفیت مناسبی برای توسعه همکاری‌های تجاری و سرمایه‌گذاری برخوردارند:
۱. صنایع تبدیلی کشاورزی: فرآوری کنجد، بادام هندی، عسل، قهوه، چای و سایر محصولات کشاورزی برای عرضه به بازارهای صادراتی.
۲. فرآوری مواد معدنی: توسعه ظرفیت‌های فرآوری گرافیت و سایر مواد معدنی به‌جای اتکای صرف به صادرات مواد خام.
۳. صنایع غذایی و محصولات دریایی: ایجاد واحدهای بسته‌بندی، نگهداری، فرآوری و صادرات محصولات شیلاتی و غذایی.
۴. نساجی و صنایع چرمی: توسعه تولید محصولات نهایی و استفاده از ظرفیت مواد اولیه و نیروی کار داخلی.
۵. زیرساخت‌های صادراتی: سرمایه‌گذاری در انبارداری، سردخانه، آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت، بسته‌بندی و خدمات لجستیکی.
افزایش حضور شرکت‌های تانزانیایی در بازار چین
روزنامه گاردین همچنین گزارش داده است که در سال جاری، ۳۶ شرکت و نهاد تانزانیایی برای حضور در نمایشگاه بین‌المللی واردات چین (CIIE) ثبت‌نام کرده‌اند؛ در حالی که در نخستین حضور تانزانیا در این نمایشگاه در سال ۲۰۲۱، تنها شش شرکت با حمایت برگزارکنندگان مشارکت داشتند.
این افزایش مشارکت می‌تواند نشان‌دهنده توجه بیشتر شرکت‌های تانزانیایی به بازار چین باشد.
نهمین دوره نمایشگاه بین‌المللی واردات چین قرار است از ۵ تا ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ در شانگهای برگزار شود. شرکت‌های تانزانیایی در این رویداد محصولاتی از جمله قهوه، چای، نوشیدنی‌ها، سنگ‌های قیمتی، مواد معدنی فرآوری‌شده و صنایع‌دستی را معرفی خواهند کرد.
هدف شرکت‌کنندگان تنها نمایش محصولات نیست؛ بلکه ایجاد ارتباط با خریداران، جذب سرمایه‌گذار، دریافت سفارش صادراتی و شکل‌دهی به همکاری‌های تجاری بلندمدت عنوان شده است.
نمونه موفق صادرات؛ فروش ۶۰۰ هزار دلاری جلبک دریایی زنگبار به چین
یکی از نمونه‌های قابل‌توجه ظرفیت صادراتی تانزانیا، عملکرد شرکت ملی جلبک دریایی زنگبار است.
به گفته کتی وانگ، مدیر مرکز تجاری و لجستیکی شرق آفریقا، این شرکت در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ جلبک دریایی به ارزش حدود ۶۰۰ هزار دلار به چین صادر کرده است.
این نمونه نشان می‌دهد که محصولات تخصصی و کمترشناخته‌شده آفریقا نیز می‌توانند در بازار چین فرصت تجاری ایجاد کنند؛ به‌شرط آنکه تولیدکنندگان به استانداردهای کیفی، الزامات وارداتی و شبکه‌های توزیع مناسب دسترسی داشته باشند.
فرصت‌های تجاری و سرمایه‌گذاری برای شرکت‌های ایرانی
گسترش همکاری‌های اقتصادی چین و تانزانیا می‌تواند برای شرکت‌های ایرانی نیز از چند جهت اهمیت داشته باشد. توسعه صنایع تبدیلی در تانزانیا، نیاز به ماشین‌آلات، تجهیزات، فناوری و خدمات فنی را افزایش می‌دهد.
برخی از زمینه‌های قابل بررسی برای حضور شرکت‌های ایرانی عبارت‌اند از:
- صادرات ماشین‌آلات و خطوط فرآوری محصولات کشاورزی و غذایی؛
- تأمین تجهیزات بسته‌بندی، سردخانه و انبارداری؛
- عرضه ماشین‌آلات و تجهیزات مرتبط با فرآوری مواد معدنی؛
- همکاری در تولید و بسته‌بندی محصولات غذایی و کشاورزی؛
- انتقال فناوری و مشارکت در ایجاد واحدهای تولیدی؛
- ارائه خدمات فنی، مهندسی و نگهداری تجهیزات صنعتی.
البته ورود به این بازار مستلزم بررسی دقیق استانداردهای وارداتی چین، مقررات صادراتی تانزانیا، شرایط سرمایه‌گذاری و امکان رقابت با تأمین‌کنندگان چینی و سایر کشورهاست.
چالش‌های پیش روی استفاده از فرصت تعرفه صفر
با وجود مزایای سیاست جدید، حذف تعرفه به‌تنهایی تضمین‌کننده افزایش صادرات نیست. صادرکنندگان تانزانیایی همچنان باید الزامات بهداشتی و قرنطینه‌ای، استانداردهای کیفیت، گواهی‌های موردنیاز، مقررات مبدأ کالا و تشریفات گمرکی چین را رعایت کنند.
همچنین محدودیت ظرفیت تولید، دسترسی به فناوری، هزینه حمل‌ونقل، ضعف زیرساخت‌های نگهداری و نوسان کیفیت محصولات می‌تواند مانع بهره‌برداری کامل از فرصت‌های ایجادشده شود.
از این رو، توسعه صنایع تبدیلی و افزایش توان رقابتی تولیدکنندگان داخلی، در کنار دسترسی ترجیحی به بازار چین، اهمیت اساسی دارد.
جمع‌بندی
سیاست معافیت تعرفه‌ای چین می‌تواند مسیر تازه‌ای برای توسعه تجارت و سرمایه‌گذاری در تانزانیا ایجاد کند. رشد ۱۲ درصدی واردات چین از این کشور در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، ثبت ۴۶۹ شرکت صادراتی و افزایش مشارکت شرکت‌های تانزانیایی در نمایشگاه‌های تجاری چین، همگی نشان‌دهنده ظرفیت گسترش روابط اقتصادی دو کشور هستند.
با این حال، فرصت راهبردی تانزانیا صرفاً افزایش صادرات مواد خام نیست؛ بلکه حرکت به سمت فرآوری محصولات کشاورزی، معدنی و صنعتی، جذب فناوری و تولید کالاهای با ارزش افزوده بالاتر است. تحقق این هدف می‌تواند جایگاه تانزانیا را در زنجیره تأمین منطقه‌ای و تجارت بین‌المللی تقویت کند.
پرسش‌های متداول
۱. سیاست معافیت تعرفه‌ای چین برای کشورهای آفریقایی از چه زمانی اجرا شد؟
چین از اول مه ۲۰۲۶ دامنه سیاست معافیت تعرفه‌ای را به ۵۳ کشور آفریقایی دارای روابط دیپلماتیک گسترش داد. ۳۳ کشور کمترتوسعه‌یافته پیش از آن، از دسامبر ۲۰۲۴ مشمول این امتیاز شده بودند.
۲. ارزش واردات چین از تانزانیا در نیمه نخست ۲۰۲۶ چقدر بود؟
بر اساس گزارش روزنامه گاردین تانزانیا، ارزش واردات چین از تانزانیا در این دوره حدود ۲۰۹ میلیون دلار بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۲ درصد افزایش داشته است.
۳. چه محصولات تانزانیایی به بازار چین صادر می‌شوند؟
عسل، کنجد، بادام هندی، محصولات دریایی و گرافیت از جمله محصولات مطرح در تجارت صادراتی تانزانیا با چین هستند. حدود ۱۵ گروه از محصولات کشاورزی این کشور نیز برای صادرات به چین تأیید شده‌اند.
۴. مهم‌ترین فرصت‌های سرمایه‌گذاری در تانزانیا کدام‌اند؟
فرآوری محصولات کشاورزی، صنایع غذایی، بسته‌بندی، فرآوری مواد معدنی، نساجی، صنایع چرمی و توسعه زیرساخت‌های لجستیکی از مهم‌ترین حوزه‌های دارای ظرفیت سرمایه‌گذاری هستند.