سرمایه‌گذاری ۱۴ میلیون یورویی در کشاورزی جنوب آفریقا؛ تمرکز بر زیمبابوه، زامبیا و بوتسوانا
برنامه ۱۴ میلیون یورویی برای تحول کشاورزی در جنوب آفریقا
اتحادیه اروپا و صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی (IFAD) در ۸ اکتبر ۲۰۲۶ برنامه منطقه‌ای جدیدی را برای تقویت کشاورزی پایدار و توسعه تولید محصولات باغبانی در جنوب آفریقا راه‌اندازی کردند. این طرح با عنوان «گذارهای بوم‌شناختی برای باغبانی در مناطق خشک» (ATHAZ)، با بودجه ۱۴ میلیون یورو طراحی شده و زیمبابوه، زامبیا و بوتسوانا را پوشش می‌دهد.
هدف اصلی برنامه، کمک به کشاورزان خُرد برای افزایش بهره‌وری، استفاده مؤثرتر از منابع آب، سازگاری با فشارهای اقلیمی و دسترسی بهتر به بازارهای فروش است. اجرای برنامه از سال ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ پیش‌بینی شده و توجه ویژه‌ای به ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای زنان و جوانان دارد.
حمایت از ۱۵ هزار خانوار کشاورز در سه کشور آفریقایی
بر اساس اعلام اتحادیه اروپا، برنامه ATHAZ قصد دارد در مجموع به حدود ۱۵ هزار خانوار کشاورز، معادل تقریباً ۷۵ هزار نفر، کمک کند. این برنامه تنها بر افزایش تولید متمرکز نیست؛ بلکه به دنبال بهبود پایداری فعالیت‌های کشاورزی و تقویت ارتباط میان تولیدکنندگان و بازارهای فروش نیز هست.
در چارچوب این طرح، ایجاد ۹ مرکز نوآوری و تقویت ۳۰ زنجیره ارزش محصولات باغبانی در سه کشور هدف‌گذاری شده است. این مراکز می‌توانند بستری برای آزمایش روش‌های جدید تولید، انتقال دانش فنی و گسترش همکاری میان کشاورزان، پژوهشگران، نهادهای ترویج کشاورزی و بخش خصوصی فراهم کنند.
مدیریت آب و سازگاری با تغییرات اقلیمی در کانون برنامه
کمبود آب و افزایش فشارهای اقلیمی از چالش‌های مهم کشاورزی در مناطق خشک جنوب آفریقا هستند. در چنین شرایطی، افزایش تولید بدون مدیریت مناسب منابع طبیعی می‌تواند پایداری فعالیت کشاورزان را با مشکل مواجه کند.
برنامه ATHAZ مجموعه‌ای از اقدامات عملی را دنبال می‌کند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
- بهبود بهره‌وری مصرف آب: استفاده مؤثرتر از آب در مراحل مختلف تولید کشاورزی.
- تقویت نظام بذر: توسعه و استفاده از بذرهای سازگارتر با شرایط اقلیمی و نیازهای تولید.
- مدیریت تلفیقی آفات: استفاده از روش‌های مختلف برای کنترل آفات و کاهش وابستگی به راهکارهای نامناسب یا پرهزینه.
- تولید پایدار: ترویج روش‌هایی که بهره‌وری را با حفاظت از منابع خاک و آب همراه می‌کنند.
- تقویت ارتباط با بازار: کمک به کشاورزان برای دسترسی به خریداران و فرصت‌های افزایش ارزش محصولات.
این اقدامات می‌توانند در صورت اجرای مؤثر، به کاهش آسیب‌پذیری کشاورزان در برابر تنش‌های اقلیمی و تقویت پایداری درآمد خانوارهای روستایی کمک کنند.
زنجیره ارزش باغبانی؛ از تولید تا فرآوری و صادرات
یکی از محورهای مهم برنامه، تقویت زنجیره ارزش محصولات باغبانی است. زنجیره ارزش تنها به مرحله کشت محدود نمی‌شود، بلکه تأمین نهاده‌ها، برداشت، نگهداری، بسته‌بندی، فرآوری، حمل‌ونقل و فروش محصول را نیز در بر می‌گیرد.
بهبود عملکرد این زنجیره می‌تواند فرصت‌هایی برای کسب‌وکارهای مرتبط با کشاورزی ایجاد کند؛ از تأمین‌کنندگان بذر و تجهیزات آبیاری گرفته تا شرکت‌های بسته‌بندی، سردخانه، حمل‌ونقل، فرآوری مواد غذایی و توزیع محصولات.
اتحادیه اروپا همچنین بر توسعه ارزش افزوده و تقویت دسترسی به بازارهای باارزش‌تر، از جمله بازار اروپا، تأکید کرده است. با این حال، استفاده از این فرصت‌ها به عواملی مانند کیفیت محصول، استانداردهای بهداشتی و تجاری، هزینه لجستیک و توان رقابتی تولیدکنندگان وابسته خواهد بود.
نقش IFAD و شرکای فنی در اجرای برنامه
صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی مسئول هماهنگی برنامه ATHAZ است و با چند نهاد تخصصی همکاری می‌کند:
- مرکز بین‌المللی فیزیولوژی و بوم‌شناسی حشرات (icipe)
- مؤسسه پژوهشی کشاورزی ارگانیک (FiBL)
- بنیاد اعتماد بیوویژن آفریقا (BvAT)
این نهادها با مؤسسات پژوهشی ملی، سازمان‌های کشاورزان، دستگاه‌های دولتی و بخش خصوصی همکاری خواهند کرد تا راهکارهای مناسب برای شرایط محلی آزمایش و توسعه داده شوند.
در زیمبابوه، برنامه جدید بر تجربه پروژه توسعه بنگاه‌های باغبانی مورد حمایت IFAD نیز تکیه دارد. هدف آن است که فعالیت‌های پیشین در حوزه تولید پایدار و دسترسی به بازار با همکاری منطقه‌ای و روش‌های جدید سازگاری با اقلیم تکمیل شوند.
فرصت‌های تجاری و سرمایه‌گذاری در کشاورزی جنوب آفریقا
اجرای برنامه ATHAZ می‌تواند زمینه توجه بیشتر به نیازهای فنی و تجاری بخش کشاورزی در زیمبابوه، زامبیا و بوتسوانا را فراهم کند. از منظر تجارت بین‌المللی، حوزه‌های زیر ارزش بررسی دارند:
- تجهیزات آبیاری و فناوری‌های مدیریت آب؛
- بذر و نهاده‌های کشاورزی متناسب با شرایط محلی؛
- ماشین‌آلات و تجهیزات برداشت و فرآوری؛
- سیستم‌های بسته‌بندی، سردخانه و نگهداری محصولات؛
- خدمات حمل‌ونقل، انبارداری و توزیع؛
- فناوری‌های کاهش ضایعات و افزایش بهره‌وری تولید.
برای شرکت‌های ایرانی فعال در زمینه ماشین‌آلات کشاورزی، تجهیزات آبیاری، صنایع غذایی و بسته‌بندی نیز بررسی نیازهای این بازارها می‌تواند بخشی از برنامه توسعه صادرات به آفریقا باشد. با این حال، اعلام این برنامه به‌معنای تضمین قراردادهای تجاری یا فراهم شدن خودکار فرصت تأمین کالا نیست؛ ورود به بازار به بررسی تقاضای واقعی، مقررات واردات، استانداردهای محصول، شرایط پرداخت و امکان همکاری با شرکای محلی نیاز دارد.
جمع‌بندی
برنامه ۱۴ میلیون یورویی اتحادیه اروپا و صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی، ابتکاری منطقه‌ای برای تقویت کشاورزی پایدار و توسعه باغبانی در زیمبابوه، زامبیا و بوتسوانا است. تمرکز بر مدیریت آب، سازگاری با تغییرات اقلیمی، توسعه زنجیره‌های ارزش و بهبود دسترسی به بازار می‌تواند به تقویت ظرفیت تولیدکنندگان خُرد کمک کند.
هدف‌گذاری برای حمایت از ۱۵ هزار خانوار، ایجاد ۹ مرکز نوآوری و تقویت ۳۰ زنجیره ارزش، ابعاد اصلی این برنامه را نشان می‌دهد. میزان اثرگذاری نهایی آن به اجرای میدانی، همکاری نهادهای محلی و توانایی کشاورزان برای به‌کارگیری راهکارهای جدید و دسترسی پایدار به بازار وابسته خواهد بود.
منبع اصلی: هیئت نمایندگی اتحادیه اروپا در زیمبابوه و صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی (IFAD)، اعلام برنامه ATHAZ در ۸ اکتبر ۲۰۲۶.