غنا به‌دنبال تأمین ۶۰ درصد نیاز دارویی از تولید داخل تا سال ۲۰۳۰؛ فرصت تازه برای سرمایه‌گذاری در صنعت دارو
غنا برنامه افزایش تولید داخلی دارو را رونمایی کرد
دولت غنا در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ سیاست ملی تولید دارو (National Pharmaceutical Manufacturing Policy) را با هدف تقویت صنعت داروسازی، کاهش وابستگی به واردات و توسعه ظرفیت تولید داخلی رونمایی کرد.
بر اساس این سیاست، غنا قصد دارد سهم داروهای تولیدشده در داخل کشور از مجموع داروهای عرضه‌شده در بازار را از حدود ۳۰ درصد به ۶۰ درصد افزایش دهد. این برنامه بخشی از راهبرد دولت برای تقویت امنیت دارویی، جذب سرمایه‌گذاری و تبدیل غنا به یکی از مراکز مهم تولید و صادرات دارو در غرب آفریقا است.
الیزابت اوفوسو-آدجاره، وزیر تجارت، کشاورزی و صنعت غنا، در مراسم رونمایی از این سیاست در آکرا اعلام کرد که چارچوب جدید با هدف رفع موانع تولیدکنندگان داخلی، توسعه ظرفیت کارخانه‌ها و بهبود دسترسی محصولات دارویی غنا به بازارهای داخلی و منطقه‌ای طراحی شده است.
این سیاست در ژوئیه ۲۰۲۶ به تصویب کابینه رسیده بود و رونمایی رسمی آن در اکتبر، گام تازه‌ای برای ورود به مرحله اجرایی محسوب می‌شود.
وابستگی به واردات؛ مهم‌ترین چالش صنعت داروسازی غنا
یکی از دلایل اصلی اجرای این برنامه، وابستگی قابل‌توجه بازار دارویی غنا به واردات است.
بر اساس آمار ارائه‌شده از سوی مقام‌های دولتی، تولیدکنندگان داخلی در حال حاضر حدود ۳۰ درصد نیاز دارویی کشور را تأمین می‌کنند و بخش عمده داروهای موردنیاز از خارج وارد می‌شود.
چالش مهم‌تر، وابستگی تقریباً کامل تولیدکنندگان داخلی به واردات مواد مؤثره دارویی (API) است. این مواد، ترکیبات اصلی مسئول اثر درمانی داروها هستند و نقش اساسی در تولید محصولات دارویی دارند.
دولت غنا چهار مانع اصلی را برای توسعه صنعت داروسازی شناسایی کرده است:
- هزینه بالای واردات مواد اولیه و مواد مؤثره دارویی
- وابستگی بازار به داروهای ساخته‌شده در خارج از کشور
- محدودیت تنوع محصولات و ظرفیت تولید کارخانه‌های داخلی
- کمبود انتقال فناوری و آسیب‌پذیری زنجیره تأمین در برابر اختلالات جهانی
رفع این موانع می‌تواند زمینه توسعه تولید داروهای عمومی، مواد اولیه، واکسن‌ها و محصولات دارویی پیشرفته‌تر را فراهم کند.
فرصت‌های سرمایه‌گذاری در تولید دارو و مواد اولیه
سیاست جدید دولت غنا تنها به افزایش تولید داروهای نهایی محدود نمی‌شود؛ بلکه توسعه بخش‌های مختلف زنجیره ارزش داروسازی را هدف قرار داده است.
مهم‌ترین حوزه‌های دارای ظرفیت سرمایه‌گذاری عبارت‌اند از:
۱. تولید داروهای عمومی و ژنریک
توسعه خطوط تولید قرص، کپسول، شربت و سایر داروهای پرمصرف می‌تواند بخشی از نیاز بازار داخلی را تأمین کند. تولیدکنندگان محلی نیز امکان گسترش سبد محصولات خود را خواهند داشت.
۲. تولید مواد مؤثره دارویی (API)
یکی از فرصت‌های مهم بازار، ایجاد ظرفیت تولید مواد اولیه و ترکیبات مؤثره دارویی است. غنا برای کاهش وابستگی به واردات، به سرمایه‌گذاری در فناوری، تجهیزات و دانش فنی این بخش نیاز دارد.
۳. تولید واکسن و داروهای پیشرفته
برنامه توسعه صنعت داروسازی غنا، تولید واکسن‌ها و محصولات دارویی پیچیده‌تر را نیز در چشم‌انداز خود قرار داده است. این حوزه به سرمایه‌گذاری بلندمدت، فناوری تخصصی و همکاری با شرکت‌های بین‌المللی نیاز دارد.
۴. تجهیزات و بسته‌بندی دارویی
تولید و تأمین دستگاه‌های ساخت دارو، خطوط بسته‌بندی، تجهیزات کنترل کیفیت، مواد بسته‌بندی و سیستم‌های نگهداری و توزیع نیز می‌تواند فرصت‌های تجاری جدیدی ایجاد کند.
۵. تحقیق و توسعه و انتقال فناوری
همکاری میان شرکت‌های دارویی، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی می‌تواند به توسعه محصولات جدید، بهبود استانداردهای تولید و تربیت نیروی متخصص کمک کند.
پارک نوآوری دارویی غنا؛ زیرساخت جدید برای جذب سرمایه‌گذاران
یکی از طرح‌های مهم در مسیر توسعه صنعت داروسازی غنا، ایجاد پارک نوآوری دارویی لگون (Legon Pharmaceutical Innovation Park – LePIP) است.
این پروژه در چارچوب برنامه اقتصاد ۲۴ ساعته و توسعه صادرات غنا تعریف شده و قرار است بستری برای استقرار شرکت‌های تولیدکننده دارو، تجهیزات پزشکی، محصولات زیستی و مجموعه‌های فعال در حوزه تحقیق و توسعه فراهم کند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی دبیرخانه برنامه اقتصاد ۲۴ ساعته، برای این پروژه زمینی در حدود ۲ هزار ایکر در نظر گرفته شده و مرحله آزمایشی آن شامل یک سکوی تولیدی ۴۰ هکتاری در محدوده Osudoku/Ningo Prampram خواهد بود.
زیرساخت‌های پیش‌بینی‌شده برای این مجموعه شامل موارد زیر است:
- فضا و تأسیسات صنعتی برای تولید دارو
- آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت و آزمایش محصولات
- انبارها و امکانات زنجیره سرد
- زیرساخت تأمین آب و برق
- خدمات پشتیبانی و تسهیل امور نظارتی
- امکانات لجستیکی و حمل‌ونقل محصولات دارویی
این پارک می‌تواند برای شرکت‌های خارجی که به‌دنبال ایجاد واحد تولیدی یا همکاری صنعتی در غرب آفریقا هستند، اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.
حمایت دولت و ایجاد بازار برای تولیدکنندگان داخلی
یکی از نکات مهم سیاست جدید غنا، استفاده از ظرفیت خرید دولت برای حمایت از تولیدکنندگان داخلی است.
دولت از طریق خریدهای عمومی دارو و برنامه بیمه ملی سلامت (NHIS) یکی از خریداران اصلی محصولات دارویی در کشور محسوب می‌شود. مقام‌های دولتی اعلام کرده‌اند که از قدرت خرید بخش عمومی برای ایجاد فرصت بازار و حمایت از تولیدکنندگان داخلی استفاده خواهند کرد.
همچنین، همکاری با مؤسسات مالی برای فراهم‌کردن تسهیلات سرمایه‌گذاری و تأمین مالی بلندمدت در دستور کار قرار گرفته است.
فعالان صنعت داروسازی غنا تأکید کرده‌اند که دسترسی به منابع مالی ارزان‌قیمت و بلندمدت یکی از پیش‌شرط‌های اصلی توسعه کارخانه‌ها و ورود به تولید محصولات پیچیده‌تر است.
هدف‌گذاری برای توسعه صادرات دارو به غرب آفریقا
غنا علاوه بر تأمین نیاز داخلی، به دنبال افزایش صادرات محصولات دارویی به کشورهای عضو جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا (ECOWAS) است.
بر اساس سیاست جدید، دولت قصد دارد ارزش صادرات دارویی خود به بازارهای این منطقه را افزایش دهد و ظرفیت تولید شرکت‌های داخلی را برای رقابت در بازارهای منطقه‌ای تقویت کند.
این هدف می‌تواند اهمیت غنا را به‌عنوان یک پایگاه تولید و توزیع دارو در غرب آفریقا افزایش دهد؛ به‌ویژه اگر توسعه زیرساخت‌های صنعتی، کیفیت محصولات و هماهنگی مقررات دارویی در منطقه با موفقیت پیش برود.
برای سرمایه‌گذاران خارجی، این موضوع به معنای بررسی بازاری فراتر از مرزهای غنا و امکان دسترسی به مشتریان بالقوه در کشورهای همسایه است. البته صادرات موفق به رعایت استانداردها و الزامات ثبت و تأیید دارو در بازارهای مقصد وابسته خواهد بود.
فرصت‌های همکاری برای شرکت‌های ایرانی
برنامه توسعه صنعت داروسازی غنا می‌تواند زمینه بررسی فرصت‌های همکاری میان شرکت‌های ایرانی و فعالان اقتصادی این کشور را نیز فراهم کند.
شرکت‌های ایرانی فعال در حوزه دارو، تجهیزات پزشکی و صنایع وابسته می‌توانند چند مسیر همکاری را ارزیابی کنند:
- صادرات ماشین‌آلات و خطوط تولید دارو
- تأمین تجهیزات آزمایشگاهی و کنترل کیفیت
- عرضه مواد اولیه و مواد بسته‌بندی دارویی
- انتقال دانش فنی و همکاری در راه‌اندازی خطوط تولید
- مشارکت با تولیدکنندگان محلی برای تولید قراردادی
- همکاری در زمینه تولید داروهای ژنریک و محصولات پرمصرف
با توجه به هدف غنا برای افزایش تولید داخلی، مدل همکاری صنعتی و تولید مشترک می‌تواند در بلندمدت از صادرات صرف محصولات نهایی جذاب‌تر باشد.
البته ورود به این بازار مستلزم بررسی الزامات ثبت دارو، مجوزهای سازمان غذا و داروی غنا، استانداردهای تولید و شرایط تأمین مالی پروژه‌هاست.
چشم‌انداز صنعت داروسازی غنا تا سال ۲۰۳۰
رونمایی از سیاست ملی تولید دارو نشان می‌دهد که دولت غنا قصد دارد داروسازی را به یکی از بخش‌های مهم توسعه صنعتی و اقتصادی کشور تبدیل کند.
افزایش سهم تولید داخلی از ۳۰ به ۶۰ درصد، توسعه تولید مواد مؤثره، ایجاد زیرساخت‌های صنعتی و گسترش صادرات به بازارهای غرب آفریقا، از مهم‌ترین محورهای این برنامه هستند.
با این حال، تحقق اهداف اعلام‌شده به جذب سرمایه‌گذاری، دسترسی به فناوری، تأمین مالی بلندمدت، تربیت نیروی متخصص و تقویت نظام نظارتی وابسته خواهد بود.
برای شرکت‌های خارجی، به‌ویژه فعالان حوزه دارو و تجهیزات پزشکی، تحولات اخیر غنا می‌تواند نشانه‌ای از شکل‌گیری فرصت‌های تازه در بازار دارویی غرب آفریقا باشد؛ بازاری که در صورت توسعه زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت تولید، امکان تبدیل‌شدن به یکی از مقاصد مهم سرمایه‌گذاری صنعتی در قاره آفریقا را خواهد داشت.
پرسش‌های متداول
۱. هدف غنا از توسعه صنعت داروسازی تا سال ۲۰۳۰ چیست؟
غنا قصد دارد سهم داروهای تولیدشده در داخل کشور را از حدود ۳۰ درصد به ۶۰ درصد افزایش دهد و وابستگی خود به واردات را کاهش دهد.
۲. مهم‌ترین فرصت‌های سرمایه‌گذاری در صنعت داروسازی غنا کدام‌اند؟
تولید داروهای ژنریک، مواد مؤثره دارویی، واکسن، تجهیزات تولید و آزمایشگاهی، بسته‌بندی دارویی و تحقیق و توسعه از مهم‌ترین حوزه‌ها هستند.
۳. پارک نوآوری دارویی لگون چه نقشی در این برنامه دارد؟
این پارک با هدف فراهم‌کردن زیرساخت تولید، آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت، انبارها، زنجیره سرد و امکانات تحقیقاتی برای شرکت‌های دارویی طراحی شده است.
۴. آیا شرکت‌های خارجی می‌توانند در صنعت داروسازی غنا سرمایه‌گذاری کنند؟
بله. سیاست جدید دولت با هدف جذب سرمایه‌گذاری و توسعه همکاری‌های صنعتی تدوین شده است. شرکت‌های خارجی می‌توانند فرصت‌های مشارکت، ایجاد واحد تولیدی و انتقال فناوری را بررسی کنند؛ البته فعالیت آن‌ها به دریافت مجوزها و رعایت مقررات مربوط وابسته است.
۵. آیا غنا قصد دارد به صادرکننده دارو در غرب آفریقا تبدیل شود؟
یکی از اهداف سیاست جدید، افزایش صادرات محصولات دارویی به کشورهای عضو ECOWAS و تقویت جایگاه غنا به‌عنوان مرکز تولید دارو در غرب آفریقاست.